Da nám khác da thường thế nào dưới kính hiển vi?
Năm thay đổi ở vùng da nám — từ tế bào sắc tố, màng đáy, sợi đàn hồi đến mạch máu và dưỡng bào — giải thích vì sao nám dai dẳng và dễ tái phát.
Nhìn bằng mắt thường, nám chỉ là một mảng nâu. Nhưng khi quan sát mẫu da dưới kính hiển vi (mô bệnh học), vùng da nám có năm thay đổi khác biệt so với vùng da lành. Hiểu năm thay đổi này giúp lý giải vì sao nám khó cải thiện và dễ quay lại.
1. Tăng sắc tố ở thượng bì
Đây là biểu hiện đặc trưng nhất của nám: melanin ở thượng bì (lớp ngoài cùng của da) tăng lên.
- Số lượng melanosome — những "túi" chứa melanin — nhiều hơn ở cả tế bào sừng và tế bào sắc tố.
- Các nhánh (tua) của tế bào sắc tố to hơn so với vùng da thường.
- Bên trong tế bào sắc tố có nhiều bào quan hơn như ti thể, bộ máy Golgi, mạng lưới nội chất, ribosome — dấu hiệu tế bào đang hoạt động với cường độ cao.
Trên da, tình trạng này hiện ra thành mảng nâu như ảnh "trước" dưới đây.
2. Phá vỡ màng đáy
Màng đáy là lớp ranh giới mỏng ngăn cách thượng bì với lớp bì bên dưới. Khi da tiếp xúc lâu dài với tia UV, enzyme MMP-2 tăng lên và làm thoái hoá collagen type IV và VI — thành phần cấu tạo nên màng đáy.
Ở vùng da nám, màng đáy mỏng đi, có những điểm đứt gãy và mất các sợi neo giữ. Melanin tự do và các túi chứa melanin xuất hiện ở lớp bì cho thấy: khi màng đáy bị phá vỡ, tế bào sắc tố và melanin có thể "rơi" xuống lớp bì.
Melanin nằm sâu ở lớp bì rất khó được đào thải. Điều này phản ánh tình trạng tăng sắc tố cố định của nám, và là một lý do khiến nám chân sâu cải thiện chậm.
3. Thoái hoá mô đàn hồi
Vùng da nám có tình trạng thoái hoá mô đàn hồi từ mức trung bình đến nặng: các sợi elastin dày lên, cong queo và vỡ thành nhiều mảnh. Đây là dấu hiệu điển hình của da bị tổn thương do ánh nắng trong thời gian dài.
4. Tăng sinh mạch máu
- Mạch máu tăng về số lượng, kích thước và mật độ.
- Tế bào sừng tăng biểu hiện yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF).
- Các yếu tố như c-kit, SCF, NO tăng lên, có thể gây giãn mạch.
- Tế bào nội mô mạch máu tiết ra các cytokine và plasminogen, góp phần gây tăng sắc tố.
Nói cách khác, mạch máu không chỉ "đi cùng" nám mà còn có thể nuôi dưỡng quá trình tăng sắc tố.
5. Tăng dưỡng bào (tế bào mast)
Vùng da nám có nhiều dưỡng bào hơn vùng da lành. Khi da tiếp xúc lặp lại với tia UV, dưỡng bào:
- Tạo ra tryptase, làm thoái hoá collagen type IV và làm yếu màng đáy.
- Tiết VEGF, yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi (FGF-2) và TGF-beta, gây tăng sinh mạch máu.
- Tiết histamin, kích thích tế bào sắc tố tăng sinh và di chuyển thông qua thụ thể H2.
Ý nghĩa với việc chăm sóc da nám
| Thay đổi ở da nám | Hệ quả | Hướng chăm sóc |
|---|---|---|
| Tăng sắc tố thượng bì | Mảng nâu trên da | Giảm tạo và vận chuyển melanin |
| Phá vỡ màng đáy | Melanin rơi xuống lớp bì, khó đào thải | Chống nắng nghiêm ngặt, kiên trì lâu dài |
| Thoái hoá mô đàn hồi | Nền da lão hoá do ánh nắng | Chống nắng, chống oxy hoá |
| Tăng sinh mạch máu | Nuôi dưỡng quá trình tăng sắc tố | Điều hoà vi môi trường của da |
| Tăng dưỡng bào | Viêm, yếu màng đáy | Kiểm soát viêm, phục hồi hàng rào |
Năm thay đổi này cho thấy nám là tình trạng của cả một vùng da, không riêng gì tế bào sắc tố. Vì vậy chăm sóc nám hiệu quả cần tác động nhiều hướng cùng lúc — xem mô hình 8 điểm trong chăm sóc da nám.
